Bibberend van de zenuwen staat Tom voor de klas. Vandaag is hij aan de beurt om een stukje voor te lezen aan de klas. Tom voelt zijn hart kloppen en zijn wangen rood kleuren. Het liefst was hij vandaag thuis gebleven, want ‘ojee, straks maakt hij nog een fout!’. Tom heeft last van faalangst. Hij is bang om te falen bij een taak en hij is niet de enige. In het basisonderwijs heeft ongeveer een op de tien kinderen last van faalangst. In het voortgezet onderwijs een op de vijf jongeren. Het overkomt zowel jongens als meisjes. Vaak zijn het kinderen en jongeren met weinig zelfvertrouwen. Faalangst is niet de enige angst waar kinderen en jongeren last van kunnen hebben. Deze nieuwsbrief gaat over normale angst en de stoornis.

Angst waarschuwt ons      

Er is geen duidelijke grens tussen normale angst en een angststoornis. Alle kinderen zijn weleens bang, maar de een is angstiger aangelegd dan de ander. Angst hoort ook bij het leven. Net als pijn is het nuttig. Angst waarschuwt ons, bijvoorbeeld dat we niet te hoog in een boom klimmen of niet zomaar een drukke weg oversteken. Dreigt er gevaar dan zorgt ons angstmechanisme ervoor dat ons lichaam in staat van paraatheid wordt gebracht. We gaan sneller ademen, ons hart gaat sneller kloppen, onze bloeddruk stijgt en we gaan transpireren. Hierdoor kunnen we als er echt gevaar dreigt direct handelen. Maar als er geen echt direct gevaar is dan is het heel onhandig. Het lichaam maakt zich klaar voor echt gevaar terwijl dat niet nodig is. Als dat telkens gebeurt, is dat vermoeiend en vervelend. Vaak gaan we dingen waarvoor we bang zijn ook vermijden. De angst wordt dan minder of verdwijnt en dat is prettig. Als angst en vermijding echter het leven van een kind gaan bepalen dan gaat er iets niet goed. Een gesprek met een kinderpsycholoog kan dan helpen.

Angstontwikkeling

Per ontwikkelingsfase kunnen zich bij kinderen specifieke (normale) angsten voordoen. Peuters en kleuters kunnen bang worden van hun eigen fantasie, zoals voor de monsters onder het bed, of dat ze verlaten worden door hun ouders. Dit laatste wordt ook wel scheidingsangst genoemd. Schoolgaande kinderen hebben juist weer meer last van angsten voor reële gebeurtenissen, bijvoorbeeld dat zij of hun ouders ernstig ziek worden of dat ze door een auto worden aangereden. Deze angsten lopen parallel aan de cognitieve ontwikkeling. Kinderen maken namelijk elke dag dingen mee die ze (nog) niet begrijpen of komen tot nieuwe inzichten. Een peuter ziet zijn vader weg gaan maar begrijpt nog niet dat hij weer terugkomt en een achtjarige jongen denkt na over de dood. Sociale angst komt vaak voor bij adolescenten. Voor hen is het (extra) belangrijk om sociaal geaccepteerd te worden door leeftijdsgenoten. Zij brengen immers steeds meer tijd door met leeftijdsgenoten en maken zich in deze fase los van ouders.

Hoe merkt u als ouder of leerkracht dat een kind bang is?

Een kind kan op verschillende manieren laten merken dat het bang is. Vaak geven kinderen aan last te hebben van lichamelijke klachten zoals buik- en hoofdpijn maar ook klamme handen en grote angstige ogen zijn lichaamssignalen die kunnen duiden op angst. Verder is het goed om te letten op veranderingen in eten en slapen, terugval in zindelijkheid en het vermijden van dingen.

Hoe kunt u als ouder of leerkracht een angstig kind helpen?

Een angstig kind kan het best geholpen worden door met hem of haar te praten over wat hem bang maakt. Wees zuinig met geruststelling geven, leg niet te veel nadruk op de angst en gebruik humor. Samen met uw kind kunt u proberen leuke gedachten te bedenken of afleiding te zoeken. Stimuleer de zelfstandigheid van het kind en zet niet door bij paniek. Bedenk tussenstappen om de angst te overwinnen.

Behandeling

Er zijn ook trainingen en therapieën die een kind of jongere kunnen helpen om de angstige situatie(s) te durven aangaan, zoals de training ‘Je bibbers de baas’. Immers, angst neemt pas af als het kind met de beangstigende situatie durft om te gaan. De situatie uit de weggaan helpt niet! Neem gerust contact op met kinderpraktijk Helder als u hierover meer wilt weten.